Zmiana rozmiaru tekstu

-A A +A

Informacje podstawowe

 Dyrektor instytutu
dr Katarzyna Drąg
 Zastępca dyrektora instytutu
dr Klaudia Cymanow-Sosin
 Zastępca dyrektora instytutu
ks. dr Sławomir Soczyński SDS

You Tube

Mowa nienawiści – etyczne ramy komunikowania i podmiotowa odpowiedzialność wobec walczących słów. 

Podczas ostatniego spotkania Komisji Medioznawczej Polskiej Akademii Umiejętności, która miała miejsce 16 stycznia br. przy ul. Sławkowskiej w Krakowie, referat wygłosiła dr Klaudia Cymanow-Sosin, z-ca dyrektora Instytutu Dziennikarstwa Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie. 
    Wystąpienie dotyczyło istotnego społecznie i naukowo tematu mowy nienawiści oraz nawiązywało do postulatów prof. Jadwigi Puzyniny, przewodniczącej Rady Etyki Słowa, która pisała:  „Uważamy zgodnie, że język jest częścią kultury. Z jednej strony jest uwarunkowany przez kulturę, z drugiej ją warunkuje. To sprzężenie polega na tym, że jeśli w społeczeństwie upowszechnia się brak szacunku dla ludzi, złe ich traktowanie, wpływa to na język, a jednocześnie używanie języka obraźliwego, języka pogardy, nienawiści, agresji – wpływa na postawy etyczne”.
    Celem wykładu dr Klaudii Cymanow-Sosin, a także wywołanej tym referatem dyskusji było ukazanie złożoności mowy nienawiści, jako tzw. pojęcia uwikłanego, zarówno z perspektywy filozofii języka, jak i sfery praxis, tj. jego użycia. Jest to zjawisko znane w przestrzeni komunikacyjnej, ale z pewnością jego nowe oblicze urzeczywistniło się wraz z pojawieniem się Sieci i możliwości interakcji w mediach, która cechuje przestrzeń wirtualną. Określenie ram komunikowania i ich etycznego aspektu jako wyznacznika normatywnego w procesie komunikacji zapośredniczonej medialnie ma – wobec dominacji przestrzeni Internetu – duże znaczenie teoretyczno-naukowe, ale przede wszystkim swoje praktyczne implikacje. Dzieje się tak dlatego, że z jednej strony „język nienawiści w mediach ma charakter relacjonowania faktów i odzwierciedlania rzeczywistości społecznej i kulturowej” 1, ale także „realizuje inne cele, np. perswazyjnego i manipulacyjnego kreowania pożądanej rzeczywistości wpisanego w funkcjonalność komercyjną i perswazyjną mediów”.2   
Rozważając kwestię etyki słowa badaczka przypomniała, iż naukowy namysł i wywołana debata nad tą problematyką to zjawiska wśród filozofów języka i filologów nie nowe, ale namysł nad etyką słowa jest także zjawiskiem powracającym – szczególnie w obliczu uaktywniających się zjawisk, jak np. mowy nienawiści (ang. hate speech). Z perspektywy aksjologii komunikowania i mediów można powiedzieć, iż mowa nienawiści staje się zjawiskiem autotelicznym. Takie swoiste etykietowanie w mediach jest wykorzystywane zarówno do opisywania i oczyszczania sfery publicznej, jak i – niestety – do tworzenia i powiększania obszarów wrogości w mediach, a tym samym promocji postaw nienawiści w sferze kulturowe i komunikacji społecznej (np. jako narzędzie podsycania do nienawiści). 
 Autorka referatu wspomniała, iż dziś dysponujemy zapleczem naukowym – mnogością publikacji na tematy etyki słowa, inicjatywami naukowymi (m.in. cykl odbywających się regularnie od kilkunastu lat konferencji „Etyki Mediów” w UPJPII), a także instytucjonalnym (np. Stowarzyszenia Etyki Słowa).  
      Próbując określić etyczne ramy mowy nienawiści należy podkreślić, że medialne konstrukty przyczyniają się coraz częściej do jej zakorzeniania się w rzeczywistości i mogą stanowić podłoże (i narzędzie) manipulacji przy użyciu negatywnych, szkodliwych społecznie wartości, od wulgarności, przez wyeksponowanie i banalizowanie zła, aż po destrukcję wartości w imię medialnej atrakcyjności.  
Reakcją na to zjawisko, jak sugerowali wybitni badacze zebrani tego dnia na posiedzeniu komisji PAU, powinna być wspólnota komunikacyjne i – jak stwierdził ks. Michał Drożdż, dyrektor IDIKS UPJPII –  powinność odpowiedzialności.
 Media tworzą ludzie. I to właśnie na nich spoczywa odpowiedzialność za jakość języka. Ta granica między wolnością (tu szczególnie wolnością słowa), a odpowiedzialnością rozgrywa się w bardzo wrażliwym obszarze sumienia. W przeciwnym razie język ufundowany na bazie pogardy, czy wręcz mowa nienawiści będzie poszerzać swoje kręgi w kierunku całych opowieści, które można określić mianem narracji nienawiści.
    Medioznawcom pozostaje zaś ważne zadanie odkrywania i promowania dialogu w komunikacji, wartości w językowym obcowaniu z sobą, kultury w życiu osobistym i publicznym – ujawnianym w przestrzeni medialnej, dojrzałości w przyjmowaniu odmiennych poglądów, poszukiwania konsensusu w negocjacjach, w miejsce walki i wreszcie – przypominania o aksjologicznym wymiarze dyskursu etycznego, w którym – jak podkreślał Bartmiński w Kulturowym kanonie wartości, najwyżej jest godność, a dopiero po niej wolność słowa. 

 

1.  M. Drożdż, Język nienawiści w dyskursie medialnym, [w:] „Acta Universitatis Lodziensis, Folia Littteraria Polonica”, 1(31) 2016, s. 21. 
2. Jw.

 

*W cyklu spotkań w ramach komisji omówione zostały już pojęcia: postprawdy, fake news, mowy nienawiści, czy demokracji obywatelskiej.  

Komunikaty

Terminy dyżurów są dostępne na stronach UPJPII, m.in.: - http://idiks.wns.upjp2.edu.pl/unit/employees - http://wns.upjp2.edu.pl/unit/employees -...

Rozporządzenia

Zarządzenie Dyrektora IDIKS dot. terminów obron: Zarządzenie nr 3/2018  

Facebook

Facebook - Etyka Mediów

Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie Wszelkie prawa zastrzeżone przez Uniwersytet Papieski Jana Pawła II w Krakowie 2018